دوفصلنامه علمی پژوهشی اصول فقه حوزه

دوفصلنامه علمی پژوهشی اصول فقه حوزه

تحلیلی نو از دلالت مطلق و عام با رویکرد تقسیم اطلاق و عموم به اقتضائی و فعلی

نویسنده
حوزه علمیه قم
چکیده
اصاله الاطلاق و اصاله العموم را می‌توان پرکاربردترین اصول لفظی دانست که تمسک به آنها سهم گسترده‌ای در فرایند استنباط فقهی دارد. گرچه این دو ظهور هم مانند سایر ظهورات، ریشه عقلائی دارند و طبعا نباید پیچیده و غامض باشند، اما سعه و ضیق دلالت و حجیت آنها فقیهان را با چالش‌هایی مواجه کرد. از این رو در مباحث اصولی به تحلیل فرایند این دلالت پرداختند.  اصولیین معاصر، دلالت و حجیت اطلاقات را از طریق مقدمات حکمت با هدف کشف مراد جدی یا معذوریت عقلی یا عقلائی، تبیین کرده‌اند. در عمومات نیز مسیر مشابهی را بر مبنای اصل تطابق میان مدلول استعمالی و مراد جدی پیموده‌اند. تحلیل‌ مشهور از دلالت اطلاقات و عمومات، با اشکالاتی مواجه هستند که در این نوشتار به هشت اشکال اشاره شده است و اثبات می‌گردد که این تحلیل و همچنین برخی نظریات موجود دیگر در بسیاری از موارد، صحیح نیستند.سپس با الهام از برخی اشارات اصولیین نظیر شیخ انصاری و محقق خراسانی قدهما تحلیلی نو و نظریه‌ای جدید از کیفیت دلالت اطلاقات و عمومات بر مبنای تقسیم آنها به خطابات فعلی و اقتضائی و تفاوت مفاد آنها ارائه گردیده است. اجمالا می‌توان گفت بسیاری از اطلاقات و عمومات در مقام تاسیس اصل عملی خاص نسبت به عناوین ماخوذه در خطابات هستند و لزوما در مقام کشف از واقع نیستند.همچنین به آثار متعدد این تحلیل در تمسک به اطلاقات و عمومات در مسائل مستحدثه، شبهات مصداقیه و مفهومیه خاص، حجیت بعد از تقیید و تخصیص، احراز مقام بیان، عدم تاثیر احتمال قرائن متصله نظیر ارتکاز و ... پرداخته می‌گردد.  
کلیدواژه‌ها