نظریه فعل (راه حل محقق نائینی(ره) در بحث جبر واختیار)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

مدرس سطوح عالیه حوزه عملیه قم

چکیده

مشکل جبر واختیار از مسائل بسیار کهن ولی اساسی است، زیرا شبهات فراوانی در این بحث وجود دارد، ولی مرحوم نائینی با کمک از چشمه وحی توانسته با یک جواب همه آنها را مندفع سازد، که از آن به عنوان "سرّ الهی که خداوند به او روزی کرده"، نام برده است.
در این مقاله، نظریه مرحوم نائینی در مورد اختیار که عبارت از توجه به حقیقت فعل وصرف القدرة می‌باشد، تبیین می‌گردد و استدلال عقلی بر آن و شواهدی از آیات و روایات ذکر می‌شود، و نظریه جبر فلسفی که تفسیر هستی در قالب تطور و انفعال می‌باشد تبیین و بررسی می‌گردد، و اثبات می‌شود که بر خلاف نگاه فیلسوفان، علیت دارای سه قسم: ایجاد، فعل و تطور می‌باشد، و نتیجه انحصار تفسیر علیت به تطور، محصور در جبر فلسفی نیست، بلکه منجر به نظریه تحقق عالم هستی بدون ایجادکننده باشد، ونتیجتاً قانون علیت نادیده انگاشته می‌شود.
 
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Theory of Action (Muḥaqiq Nāʾīnī concerning Determinism and Free Will)

نویسنده [English]

  • Seyyed Hasan Rooh Bakhsh
Postgraduate lecturer of the Islamic Seminary of Qom
چکیده [English]

The problem of predestination and free will is one of the very old and controversial issues with many doubts hovering over it, but the late Muḥaqiq Nāʾīnī, seeking the help of revelation (i.e. the Qurʿan), was able to dispel all of them with one answer which he termed as "the divine secret that God gave him."
In this article, the late Nāʾīnī's theory about free will, which consists of paying attention to the reality of action and the use of power, is explained, and corroborated by rational reasoning and evidences from verses and narrations. The theory of philosophical determinism, which interprets existence in the form of evolution and passivity, is explained and examined, and it is proved that, contrary to the view of philosophers, causality has three types: creation, action, and evolution. The result of the exclusive interpretation of causality to evolution is not confined to philosophical determinism, rather it leads to the theory of the realization of the universe without a creator, and as a result, the law of causality is simply ignored.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • free will
  • philosophical determinism
  • Muḥaqiq Nāʾīnī
  • action and passivity
  • law of causal necessity