بازنگری در خواستگاه تقدم «خاص و مقید منفصل» بر «عام و مطلق»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد خارج فقه و اصول حوزه علمیه قم

2 استاد سطوح عالی حوزه

چکیده

تقدم «خاص و مقید منفصل» بر «عام و مطلق» از امور مسلم در علم اصول است که از دیرباز مورد توجه علمای اصول قرار گرفته است و اندیشمندان اسلامی در مقام فتوی، طبق آن عمل کردهاند. اما خواستگاه و حیطه تقدم آن روشن نیست؛ مخصوصا که در عصر حاضر، نظرات جدیدی از طرف برخی از متفکرین مطرح شده است که نظر اتفاقی قبلی را با تردید جدی مواجه کرده است. بررسیهای صورت گرفته، نشان می دهد اصولیون گذشته، تقدم «خاص و مقید منفصل» بر «عام و مطلق» را مثل تقدم «خاص و مقید متصل» در فضای محاورات عرفی دانستهاند، گرچه در وجه تقدم با همدیگر اختلاف دارند. ولی برخی از دانشمندان اسلامی معاصر، آن را منحصر در فضای قانون‌گذاری و برخی دیگر از اصولیون حاضر، آن را روش مخصوص شارع مقدس دانستهاند. هر کدام از این نظرات، میتواند در برخی دیگر از مباحث جمع عرفی در علم اصول؛ مثل بحث انقلاب نسبت، اثرات و پیامدهایی داشته باشد. لذا پرسش از خواستگاه و وجه تقدم «خاص و مقید منفصل» بر «عام و مطلق» مسالهای است که نیازمند تحقیق همه جانبه است. و تحقیق حاضر با هدف رسیدن به پاسخ این پرسش و شناخت حدود و ثغور آن، و بررسی آراء اندیشمندان بزرگ اسلامی انجام شده است. البته روشن است که نیل به این مقصود، در سایه توصیف و تحلیل گزارههای اصولی با گردآوری دادههای کتابخانهای میسر است. و نتیجه آن تبیین و تحلیل گستره تقدم «خاص و مقید منفصل» بر «عام و مطلق» است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Origin and Precedence of "Specific and Separate Restrictive Clause" over "General and Unrestricted Clause"

نویسندگان [English]

  • Ali ʿAndalīb 1
  • Yaḥya Gohari Bakhshāyish Gohari Bakhshāyish 2
1 Lecturer at the advanced stage of jurisprudence and its principles in the Islamic Seminary of Qom
2 Lecturer at the advanced stage of the Islamic Seminary of Qom
چکیده [English]

The precedence of a specific and restrictive clause over a general and unrestricted clause is one of indisputable issues in legal theories, which has long been considered by scholars of ʿIlm al-Uṣūl with Islamic thinkers having acted according to it in their rulings. But its origin and scope of its precedence are not clear, especially in the present age in which new ideas have been proposed by some thinkers that have seriously challenged the previous incidental opinion. Studies have shown that the previous scholars of ʿIlm al-Uṣūl considered the precedence of "specific and restrictive clause" over "general and unrestricted clause" as the precedence of "specific and connected restrictive clause" in the context of customary dialogues, although they differ in their opinions concerning the reasons for the precedence. However, some contemporary Islamic scholars have considered it to be limited to the legislative domain and some others have considered it as a special method of the holy Shari'a. Each of these views can have effects and consequences in some of the other topics of customary reconciliation (al-jamʿ al-ʿurfī) in the legal theories, such as the discussion on the change of proportion. Therefore, the question of the origin and precedence of a "specific and separate restrictive clause" over a "general and unrestricted clause" is an issue that requires comprehensive research. The present research has been conducted with the aim of reaching the answer to this question and understanding its extent and limits, as well as examining the opinions of great Islamic thinkers. Of course, it is clear that achieving this goal is possible by describing and analyzing the theoretical (uṣūlī) propositions by collecting library data. And the result is an explanation and analysis of the scope of the precedence of a "specific and separate restrictive clause" over a "general and absolute". 

کلیدواژه‌ها [English]

  • general
  • absolute
  • separate specific clause
  • restricted
  • customary evidentiality
  • more apparent